Nôl i Canllaw ymarfer Cymru gyfan

CANLLAW ARFER CYMRU GYFAN

Diogelu plant rhag camfanteisio rhywiol

I’w ddefnyddio ar y cyd âGweithdrefnau Diogelu Cymru

I bwy mae’r canllaw arfer hwn?

Mae’r canllaw hwn i ymarferwyr sy’n gweithio gyda phlant (hyd at 18 oed) yn bennaf.

Mae hyn yn cynnwys y rheiny sy’n gweithio yn y meysydd blynyddoedd cynnar, gofal cymdeithasol, addysg, iechyd, yr heddlu, troseddu ieuenctid a’r gwasanaethau ieuenctid, cymunedol a chymorth i deuluoedd (gan gynnwys y trydydd sector) ac yn y meysydd gofal maeth a gofal preswyl.

Beth yw diben y canllaw hwn?

Mae pawb sy’n dod i gysylltiad â phlant yn gyfrifol am ddiogelu’r plant hynny.

Mae Gweithdrefnau Diogelu Cymru yn cefnogi unigolion ac asiantaethau ledled Cymru i ddeall eu rolau a’u cyfrifoldebau o ran cadw plant ac oedolion yn ddiogel. Maent yn cefnogi agwedd gyson at arfer a gweithdrefnau diogelu.

Mae’r canllaw arfer hwn yn rhoi mwy o wybodaeth am ymatebion diogelu pan fo plentyn mewn perygl o gael ei gam-fanteisio’n rhywiol. Dylid ei ddefnyddio ar y cyd â Gweithdrefnau Diogelu Cymru.

Dylai trefniadau diogelu effeithiol ym mhob awdurdod lleol gael eu tanlinellu gan ddau brif egwyddor:

Mae sawl mater sy’n gyffredin ym mhob un o’r canllawiau arfer diogelu a sawl sy’n benodol i’r mater diogelu sy’n cael ei ystyried:

Diffiniad

Camfanteisio’n Rhywiol ar Blant (CRhB) -

Ffurf ar gamdriniaeth rywiol a all gynnwys rhyw neu unrhyw ffurf ar weithgarwch rhywiol gyda phlentyn; creu delweddau anweddus a/neu unrhyw ddeunydd anweddus arall sy’n cynnwys plant

Yn cynnwys plentyn Mae’n digwydd i’r rheiny sydd hyd at 18 oed

Yn cynnwys rhyw fath o gyfnewid Gall y cyfnewid gynnwys rhoi neu atal rhywbeth; megis atal bod yn dreisgar neu fygwth cam-drin person arall.

Gallai fod hwylusydd sy’n derbyn rhywbeth yn ogystal â neu yn lle’r plentyn sy’n cael ei gam-fanteisio.

Mae’n bosibl na fydd plant yn adnabod natur gamfanteisiol y berthynas neu’r cyfnewid. Gallai plant deimlo eu bod wedi rhoi caniatâd.

Sail tystiolaeth

Nid yw camfanteisio ar-lein bob amser yn arwain at gamdriniaeth gyswllt (efallai na fydd y plentyn byth yn cyfarfod â’r person sy’n ei gam-drin) ond mae’n achosi niwed mawr i’r plentyn. Hefyd gall technoleg hwyluso camfanteisio’n rhywiol ar blant all-lein. Gall cyflawnwyr hefyd ddefnyddio’r cyfryngau cymdeithasol i nodi pobl ifanc y gallant feithrin perthynas amhriodol gyda nhw at ddibenion CRhB, gallant ddefnyddio bygythiadau i rannu cynnwys neu ddelweddau’r plentyn y maent wedi’u cael ar-lein yn ffordd o arfer rheolaeth dros bletyn a gallent ddenfyddio technoleg i gyfathrebu gyda’r plentyn er mwyn hwyluso camdriniaeth ar-lein trwy GRhB.

Mae Canllaw Arfer Cymru Gyfan – diogelu plant rhag camdriniaeth ar-lein ar gael yng Ngweithdrefnau Diogel Cymru.

Nodi ac adrodd Camfanteisio’n Rhywiol ar Blant (CRhB)

Promt i ymarferwyr

Mae’r prompt hwn yn rhoi gwybodaeth i gynorthwyo gyda’r gwaith o nodi CRhB yn gyson. Wrth ystyried risg CRhB mae’n hanfodol bod dull sy’n canolbwyntio ar y plentyn sy’n ystyried anghenion cyfannol y plentyn yn cael ei ddefnyddio. Dylai rheoli risgiau fod yn un elfen yn unig o’r ymateb i anghenion gofal a chymorth plant lle bo CRhB yn bryder.

Dylai pawb sy’n gweithio gyda phlant fod yn ymwybodol o’r arwyddion bod plentyn yn cael ei gamfanteisio’n rhywiol gan ddeall eu dyletswydd i roi gwybod yn swyddogol am blentyn sydd mewn perygl. Siaradwch â’ch rheolwyr neu’ch arweinydd diogelu am unrhyw bryderon sydd gennych a gwnewch atgyfeiriad diogelu plant i Wasanaethau Cymdeithasol eich awdurdod lleol. Os ydych yn amau bod plant mewn perygl uniongyrchol o gael ei niweidio dylech ffonio’r Heddlu ar 999.

Arwyddion corfforol: cleisiau, anafiadau heb esboniad, clefydau wedi’u trosglwyddo’n rhywiol.

Arwyddion emosiynol: tawedog, newidiadau eithafol i hwyliau, dicter, hunan-niweidio, hunanladdol, wedi ymddieithrio.

Arwyddion materol: ffôn symudol/offer technolegol, dillad/esgidiau, o dan ddylanwad alcohol a chyffuriau’n aml, ag arian, pan nad oes esboniad rhesymol dros sut maent wedi cael neu dalu am y pethau hyn.

Arwyddion ymddygiadol: cyfrinachgar, mynd ar goll am gyfnodau, mynd i mewn i neu adael ceir a yrrir gan oedolion anhysbys, wedi’i ddisgrifio’n allan o reolaeth neu fod ganddynt ymddygiad mentrus gan eu teulu, eu gofalwyr neu’u hymarferwyr, pryderon am y ffordd y mae’r plentyn yn defnyddio ei ffôn symudol neu’r rhyngrwyd.

Mae ar bartneriaid perthnasol ddyletswydd statudol i Adrodd Plant sydd mewn perygl dan Adran 130 Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014. Crynodeb Social Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 Mae hyn yn golygu atgyfeirio i’r Gwasanaethau Cymdeithasol pan fo gennych unrhyw bryderon bod plentyn mewn perygl. Dylech sicrhau eich bod yn deall y broses ar gyfer atgyfeirio i’r Gwasanaethau Cymdeithasol a’r wybodaeth fydd ei hangen arnynt – siaradwch â’ch rheolwr.

Os ydych yn gweithio mewn lleoliad iechyd ac â gwybodaeth gyfyngedig am blentyn gallwch ddefnyddio’r Holiadur Risg Camfanteisio’n Rhywiol ar Blant (CSERQ) i lywio eich penderfyniad am wneud atgyfeiriad amddiffyn plant. www.wales.nhs.uk/sitesplus/888/page/91733#CSE

Mae Camfanteisio’n Rhywiol ar Blant (CRhB) yn ffurf a gam-drin yn rhywiol ar blant sy’n cynnwys elfen o gyfnewid rhwng y plentyn sy’n cael ei gam-drin a’r person sy’n cam-drin y plentyn.

Nid yw plant (mae hynny’n golygu unrhyw un hyd at 18 oed) sy’n cael eu cam-drin yn debygol o ddweud wrth unrhyw un am yr hyn sy’n digwydd iddynt. Mae’r rhesymau dros hyn yn gymhleth a gallai fod oherwydd eu bod yn ofni’r hyn fydd yn digwydd pe baent yn dweud wrth rywun, oherwydd nad ydynt yn cydnabod eu bod yn cael eu cam-drin, oherwydd eu bod yn ofni na fydd unrhyw un yn eu credu neu y byddant yn cael eu barnu neu oherwydd eu bod yn teimlo eu bod yn arfer rheolaeth dros yr hyn sy’n digwydd iddynt mewn rhyw ffordd.

Yn yr un modd â phob ffurf ar gam-drin plant, gall unrhyw blentyn gael ei gamfanteisio’n rhywiol. Fodd bynnag rydym yn gwybod bod rhai plant yn benodol agored i niwed. Mae hyn yn cynnwys plant sydd â phrofiadau cartref neu ofal ansefydlog, plant sydd wedi profi camdriniaeth ynghynt yn eu plentyndod, plant gyda diffyg hunanhyder a phlant sy’n profi problemau gydag addysg, iechyd meddwl, camddefnyddio alcohol/cyffuriau neu ymddygiad troseddol. Mae tystiolaeth y gallai plant ag anghenion dysgu ychwanegol neu anawsterau gweithredu fod yn benodol agored i niwed. Mae bechgyn a dynion ifanc yn cael eu camfanteisio’n rhywiol yn ogystal â merched a menywod ifac. Mae tystiolaeth o rwystrau ychwanegol at ddatgelu a nodi i rai plant gan gynnwys plant Dduon ac Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig (BAME); plant anabl a phlant LQBT+.

Bydd y ffordd y deallir camfanteisio gan blant yn amrywio fesul plentyn. Gall plant fethu ag adnabod eu profiadau’n rhai gamfanteisiol. Fodd bynnag, mae llawer o blant yn deall eu bod yn cael eu camfanteisio ond gallant gael trafferth datgelu neu geisio helpu oherwydd stigma neu oherwydd bod y peth maent yn ei dderbyn yn gyfnewid am y gamdriniaeth yn bwysig iddynt. Gallai rhai plant ddeall eu bod yn cael eu camfanteisio ond maent yn dal i gredu mai’r camfanteisio yw’r dewis gorau sydd ar gael iddynt oherwydd bod eu dewisiadau wedi’u cyfyngu. Gallai rhai plant dderbyn camdriniaeth yn rhan arferol o’u bywyd neu deimlo eu bod yn ei haeddu oherwydd profiadau cynt o gamdriniaeth neu deimladau o ddiffyg gwerth.

Yn yr un modd ag unrhyw ffurf ar gam-drin plant mae’n hanfodol bod ymarferwyr yn gweithredu ar eu pryderon. Rydym yn gwybod y gallai gwahanol bobl sy’n rhan o fywyd plentyn fod â gwahanol ddarnau o wybodaeth neu bryderon sydd, ar eu pennau eu hun, yn peri gofid ond nid ydynt yn cyfiawnhau ymchwilio pellach, ond wrth ddod â nhw ynghyd gall y pryderon hyn dystio bod gan y plentyn anghenion gofal a chymorth.

Dylid ystyried unrhyw anghenion gofal a chymorth plant sydd wedi’u nodi’n rhai sydd mewn perygl o gael eu camfanteisio’n rhywiol er mwyn atal camdriniaeth. Fel arfer mae camdriniaeth trwy GRhB y tu allan i’r teulu (ond nid yw hi bob amser). Mae hyn yn cynnig cyfle i weithio gyda rhiant/gofalwyr a theuluoedd i gadw’r plentyn yn ddiogel ac i fodloni anghenion gofal a chymorth mewn ffordd a fydd yn lleihau’r risg o GRhB. Fodd bynnag, dylai ymarferwyr fod yn ymwybodol o unrhyw faterion diogelu neu gofal a cymorth yn y teulu.

Ymateb cymesur

Pan fod plentyn wedi’i adrodd dan adran 130, rhaid i’r awdurdod lleol ystyried a oes seiliau dros gynnal ymchwiliad dan adran 47 Deddf Plant 1989.

Cynllunio ar gyfer plentyn wrth iddo droi’n 18 oed

Atodiadau

Mae’r sefydliadau hyn yno i bob plentyn a pherson ifanc yng Nghymru. Dylai ymarferwyr roi gwybod i blant am y sefydliadau hyn a sut gellid cysylltu â nhw.

Meic yw’r llinell gymorth i blant a phobl ifanc hyd at 25 oed yng Nghymru. O gael gwybod beth sy’n digwydd yn eich ardal leol i gael help wrth ymdopi â sefyllfa anodd, bydd Meic yn gwrando hyd yn oed os na wnaiff unrhyw un arall. Ni fyddant yn eich barnu a rhônt wybodaeth, cyngor defnyddiol a chymorth i chi newid pethau. Gallwch:

Gallwch gysylltu â Gwasanaeth Ymchwilio a Chynghori Comisiynydd Plant Cymru sydd am ddim ac yn gyfrinachol. Mae yno fel ffynhonnell gymorth a chefnogaeth os yw plant a phobl ifanc neu’r rhai sy’n gofalu amdanynt yn teimlo bod plentyn wedi cael ei drin yn annheg. Gallwch chi neu eich rhiant/gofalwr:

Mae Childline yn wasanaeth am ddim, yn breifat a chyfrinachol y gall unrhyw un sydd dan 19 oed ei ddefnyddio i gael cymorth a chyngor. Mae gwefan Childline, https://www.childline.org.uk/, yn cynnwys tudalenau gwybodaeth a chyngor yn ogystal â phethau i’ch helpu i ddatrys problemau eich hun. Os ydych chi eisiau siarad â Childline, gallwch:

Os ydych am siarad â Childline yng Nghymraeg gwelwch www.childline.org.uk/get-support/

Mae ar staff rheng flaen penodol sy’n dod ar draws ddioddefwr posibl caethwasiaeth fodern neu fasnachu pobl ddyletswydd i roi gwybod i’r Swyddfa Gartref dan Adran 52 Deddf Caethwasiaeth Fodern 2015. Mae’r gofyniad hwn yn berthnasol i’r Heddlu, Awdurdodau Lleol, yr Asiantaeth Troseddu Cenedlaethol a’r Gangmasters Labour and Abuse Authority. Mae canllawiau ac adnoddau atodol wedi’u cyhoeddi mewn perthynas â Deddf Caethwasiaeth Fodern 2015.


1 Hallett, S. (2017) Making sense of child sexual exploitation: exchange, abuse and young people. Bristol: Policy Press.

2 Fox, C. and Kalkan, G. (2016) Barnardo’s Survey on Online Grooming Barkingside: Barnardo’s

3 http://www.nationalcrimeagency.gov.uk/publications/832-county-lines-violence-exploitation-and-drug-supply-2017/file

4 Barnardo’s Cymru – Boys 2 research, 2018

5 http://www.wales.nhs.uk/sitesplus/888/page/88524

6 J. Lerpiniere et al (2013) Research Report RR-2013-05 :The Sexual Exploitation of Looked After Children in Scotland: A scoping study to inform methodology for inspection, Scotland: CELCIS https://www.celcis.org/files/9114/3877/4674/Sexual-Exploitation-of-Looked-After-Children.pdf

7 https://www.manchestersafeguardingboards.co.uk/wp-content/uploads/2016/06/Licensing-LGA-CSE-myth-v-reality.pdf

8 M.Thomas and E.Speyer (2016) ‘I Never Spoke About It’...Supporting sexually exploited boys and young men in Wales’, Cardiff: Barnardo’s Cymru.

9 A.Franklin, P.Raws and E.Smeaton (2015) Unprotected, overprotected: meeting the needs of young people with learning disabilities who experience, or are at risk of, sexual exploitation. The report was commissioned by Comic Relief, and undertaken by Barnardo’s, The Children’s Society, British Institute of Learning Disabilities (BILD), Paradigm Research and Coventry University.Download the Wales Briefing

10 Miller, D; Brown, J (2014) ‘We have the right to be safe’: Protecting disabled children from abuse.

11 C. Fox (2016) It’s not on the radar’ The hidden diversity of children and young people at risk of sexual exploitation in England, Barkingside: Barnardo’s https://www.barnardos.org.uk/it_s_not_on_the_radar_report.pdf

12 S. Gohir (2013) Unheard Voices, The Sexual Exploitation of Asian Girls and Young Women, MUSLIM WOMEN’S NETWORK UK, http://www.mwnuk.co.uk//go_files/resources/UnheardVoices.pdf

13 C. Fox (2016) See 13 above

14 S. Berelowitz et al (2013) “If only someone had listened” Office of the Children’s Commissioner’s Inquiry into Child Sexual Exploitation in Gangs and Groups Final Report

15 C. Firmin and G.Curtis, MsUnderstood Partnership (2015) Practitioner Briefing #1: What is peer-on-peer abuse? University of Bedfordshire http://msunderstood.org.uk/assets/templates/msunderstood/style/documents/MSUPB01.pdf

16 https://contextualsafeguarding.org.uk/about/what-is-contextual-safeguarding