Nôl i Canllaw ymarfer Cymru gyfan

CANLLAW YMARFER CYMRU GYFAN

Diogelu plant rhag arferion niweidiol sy’n ymwneud â thraddodiad, diwylliant, crefydd neu ofergoelau

I’w ddefnyddio ar y cyd â Gweithdrefnau Diogelu Cymru

I bwy mae’r canllaw ymarfer hwn?

Mae’r canllaw hwn yn bennaf ar gyfer ymarferwyr sy’n gweithio gyda phlant (hyd at 18 oed).

Mae hyn yn cynnwys y rhai sy’n gweithio yn y blynyddoedd cynnar, gofal cymdeithasol, addysg, iechyd, yr heddlu, troseddwyr ifanc a phobl ifanc, y gymuned a gwasanaethau cymorth i deuluoedd (gan gynnwys y trydydd sector) a gofal maeth a phreswyl.

Beth yw diben y canllaw hwn?

Mae diogelu plant yn gyfrifoldeb a rennir gan bawb sydd mewn cysylltiad â phlant.

Mae Gweithdrefnau Diogelu Cymru yn cefnogi unigolion ac asiantaethau ledled Cymru i ddeall eu rolau a’u cyfrifoldebau o ran cadw plant ac oedolion yn ddiogel. Maent yn cefnogi agwedd gyson at arfer a gweithdrefnau diogelu.

Mae’r canllaw ymarfer hwn yn cynnig gwybodaeth ychwanegol ynglŷn â diogelu plant rhag arferion niweidiol yn ymwneud â thraddodiad, diwylliant, crefydd neu ofergoeledd. Dylid ei ddefnyddio ar y cyd â Gweithdrefnau Diogelu Cymru.

Dylai trefniadau diogelu effeithiol ym mhob awdurdod lleol gael eu tanategu gan ddwy egwyddor allweddol:

Mae sawl mater sy’n gyffredin ym mhob un o’r canllawiau arfer diogelu a rhai sy’n benodol i’r mater diogelu sy’n cael ei ystyried:

Diwylliant

Wrth feddwl am ddiogelu plant rhag camdriniaeth yn ymwneud â thraddodiad, diwylliant, crefydd neu ofergoeledd, mae’n bwysig cael rhywfaint o ddealltwriaeth o sut all diwylliant a thraddodiad ddylanwadu ar arferion ac ymddygiad penodol. Os yw pobl yn byw mewn cymunedau sefydledig neu eu bod newydd gyrraedd Cymru, bydd cynnal eu traddodiadau, diwylliant a chrefydd cartref yn bwysig iawn ac yn aml bydd teuluoedd yn dymuno trosglwyddo’r gwerthoedd hyn ymlaen i’w plant. Yn y cyd-destun hwn, dylid cofio nad yw cam-drin plant yn dderbyniol mewn unrhyw gymuned, unrhyw ddiwylliant, unrhyw grefydd, dan unrhyw amgylchiadau.

Mae’r cysyniad o ‘anrhydedd’ yn gred pwysig iawn mewn sawl teulu a chymuned, a gallai’r rheiny yr ystyrir iddynt ddod ag amarch i’r teulu neu gymuned oherwydd eu hymddygiad yn agored i gamdriniaeth, camdriniaeth emosiynol a marwolaeth.

Mae’r codau ‘anrhydedd’ hyn y amlwg mewn sawl gwlad, diwylliant a chrefydd. Mae’r term ‘camdriniaeth ar sail anrhydedd’ yn gynhennus – does dim anrhydedd wrth gomisiynu llofruddiaeth, trais, herwgipio a gweithredoedd ac ymddygiad treisgar sy’n cynrychioli ‘camdriniaeth ar sail anrhydedd’. Fodd bynnag, mae wedi’i gydnabod bod y term yn cael ei ddeall a’i ddefnyddio’n rhyngwladol, gan gynnwys mewn cynadleddau megis Cynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn.

Mae’r Cyngor NCO Rhyngwladol ar Drais yn erbyn Plant wedi cyhoeddi adroddiad ar Torri Hawliau Plant: Arferion niweidiol yn seiliedig ar draddodiad, diwylliant, crefydd neu ofergoeledd sy’n cynnig rhagor o wybodaeth.

Beth yw Camdriniaeth ar Sail ‘Anrhydedd’?

Mae troseddau ar sail ‘anrhydedd’ yn cynnwys trais a/neu ymddygiad treisgar, gan gynnwys llofruddiaeth, sy’n cael ei gyflawni gan rywun sydd am amddiffyn enw da eu teulu neu gymuned. Gall hefyd fod ar ffurf brawychu, rheolaeth orfodol neu flacmel. Lladd ar sail anrhydedd yw llofruddio person y mae honiad ei fod wedi “dod â gwarth” i’r teulu. Ymhlith y camau y gall teulu eu cymryd y maent yn credu fydd yn gallu adfer anrhydedd mae:

Os yw’r person sy’n destun neu mewn perygl o Gamdriniaeth ar sail Anrhydedd yn blentyn (dan 18 oed), mae’n rhaid eu hystyried fel Plentyn mewn Perygl dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014.

Pam mae hyn yn digwydd?

Mewn llawer o sefyllfaoedd, mae’r troseddau’n cael eu cyflawni gan aelodau’r teulu yn erbyn perthynas fenywaidd, a gall hyn gynnwys plentyn dan 18 oed. Fodd bynnag, mae’n bwysig cofio er ei fod yn llai cyffredin, gall gwrywod hefyd fod yn ddioddefwyr a gall hyn gynnwys bachgen dan 18 oed. Mae’r dioddefwyr wedi cael eu hymosod arnynt neu wedi’u lladd, yn dioddef camdriniaeth emosiynol neu seicolegol yn sgil ymddygiad sy’n groes i ddisgwyliadau’r teulu neu’r gymuned, er enghraifft:

Mewn achosion o gamdriniaeth ar sail anrhydedd sy’n ymwneud â phlentyn dan 18 oed, dylid ystyried a yw’n ddiogel siarad â rhieni/gofalwyr plentyn. Gallai cynnwys y teulu neu’r gymuned gynyddu’r risg o niwed sylweddol i’r plentyn. Gall y teulu wadu’r honiadau ac mewn rhai achosion gallent hefyd geisio mynd â’r plentyn allan o’r wlad.

Priodas dan orfod

Mae priodas dan orfod yn drosedd nad yw’n cael ei hadrodd yn aml a does dim rhagamcan cadarn o nifer wirioneddol y priodasau dan orfod yng Nghymru, na’r DU. Fodd bynnag dangosodd ystadegau’r Uned Priodas dan Orfod (UPO) o gyfnod o un flwyddyn bod 30% o’r dioddefwyr dan 18 oed, ac 16% dan 16 oed.3 Un o’r rhesymau dros dan-adrodd yw bod dioddefwyr priodas dan orfod yn amharod i geisio cymorth am nifer o resymau:

Rhai o’r dangosyddion sy’n berthnasol i’r risg o Briodas dan Orfod i blant

Nid yw hon yn rhestr gynhwysfawr ond maent yn arwyddion y dylai ymarferwyr fod yn ymwybodol ohonynt a gyda’i gilydd gallent adeiladu darlun i awgrymu bod plentyn mewn perygl.

Addysg:

Hanes Teulu:

Iechyd:

Ymyrraeth yr heddlu:

Gorchymyn Amddiffyn Priodas dan Orfod (GAPO)

Yn 2007, cyflwynodd Llywodraeth y DU Orchmynion Amddiffyn Sifil Priodas dan Orfod yn sgil Deddf Priodas dan Orfod (Amddiffyn Sifil), 2007. Dan y Ddeddf hon, gall person sydd dan fygythiad o briodas dan orfod ymgeisio i’r llys am Orchymyn Amddiffyn Priodas dan Orfod (GAPO) all gynnwys ba bynnag ddarpariaethau y mae’r llys yn eu hystyried yn briodol i atal y briodas dan orfod rhag digwydd, neu i amddiffyn dioddefwr priodas dan orfod o’i effeithiau, a gall gynnwys mesurau megis cymryd pasbort neu gyfyngiadau o ran cyswllt â’r dioddefwr.

Gall unrhyw berson dan fygythiad o briodas dan orfod wneud cais neu gall unrhyw ymarferydd wneud cais am GAPO ar ei ran.

Yr Uned Priodas dan Orfod yw’r brif ffynhonnell cymorth a chanllawiau ar gyfer dioddefwyr priodas dan orfod, dioddefwyr posibl a’r rheiny allai ddod i gyswllt â nhw.

Llinell Gymorth yr Uned Priodas dan Orfod: 020 7008 0151

Os yw’r person sy’n destun neu mewn perygl o Briodas dan Orfod yn blentyn (dan 18 oed), mae’n rhaid eu hystyried fel Plentyn mewn Perygl dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014.

Mae Stori Rubie yn fideo byr am oroeswr priodas dan orfod.

Anffurfio Organau Cenhedlu Benywod

Rhai o’r dangosyddion sy’n berthnasol i’r risg o AOCB i blant

Nid yw hon yn rhestr gynhwysfawr ond maent yn arwyddion y dylai ymarferwyr fod yn ymwybodol ohonynt a gyda’i gilydd gallent adeiladu darlun i awgrymu bod plentyn mewn perygl.

Ymhlith y pethau eraill i’w hystyried mae:

Mae’n bosibl y bydd merch sydd wedi bod trwy AOCB yn:

Mae Deddf Anffurfio Organau Cenhedlu Benywod (2003) wedi gwneud naill ai cynnal AOCB yn y DU neu fynd â merch dramor i gynnal y broses yn drosedd yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon (mae gan yr Alban ddeddf ei hun ar AOCB). Diwygiwyd y gyfraith gan y Ddeddf Troseddau Difrifol (2015), a ychwanegodd pwerau ychwanegol at gyfraith 2003. Mae’r rhain yn cynnwys:

Mae’r Swyddfa Gartref wedi creu taflen ffeithiau ar orchmynion amddiffyn rhag AOCB (PDF).

Ar gyfer ymarferwyr iechyd, mae’r Llwybr Clinigol Cymru Gyfan - Iechyd Cyhoeddus Cymru ar AOCB yn nodi os yw ymarferwr yn poeni bod plentyn (dan 18 oed) wedi cael profiad o AOCB, neu os yw plentyn yn dweud wrthyn nhw, rhaid iddynt sicrhau bod gweithdrefnau diogelu’n cael eu dilyn a rhoi gwybod i’r arweinydd Diogelu lleol am yr achos. Dylid cyflawni’r Llwybr Clinigol bob tro y bydd achos newydd o AOCB yn cael ei nodi neu ei amau, ar gyfer merched a menywod o bob oed, gan gynnwys datgeliad gan riant neu ofalwr. Dylai adrodd hanfodol fod ar y cyd â chwblhau’r llwybr.

Os yw’r person sy’n destun neu mewn perygl o AOCB yn blentyn (dan 18 oed), mae’n rhaid ei hystyried fel Plentyn mewn Perygl dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014.

Gall unrhyw ymarferwr hefyd gysylltu â llinell gymorth AOCB NSPCC cenedlaethol i gael cyngor: Llinell Gymorth AOCB NSPCC cenedlaethol: 0800 028 3550 E-bost: help@nspcc.org.uk.

Smwddio/fflatio’r bronnau

Rhaid i weithwyr proffesiynol sy’n gweithio gyda phlant a phobl ifanc allu adnabod yr arwyddion a symptomau merched sydd mewn perygl neu wedi cael profiad o smwddio neu fflatio’r bronnau. Yn yr un modd ag Anffurfio Organau Cenhedlu Benywod (AOCB), caiff smwddio neu fflatio’r bronnau ei ystyried yn gamdriniaeth gorfforol. Does dim cyfraith benodol mewn perthynas â smwddio’r bronnau yn y DU a does neb erioed wedi cael ei erlyn am gynnal y broses. Fodd bynnag, gellid erlyn troseddwyr am ystod o droseddau, gan gynnwys ymosodiad cyffredinol, creulondeb tuag at blant a niwed corfforol difrifol.

Beth yw smwddio/fflatio’r bronnau?

Fflatio’r bronnau, neu smwddio’r bronnau, yw’r broses lle bydd bronnau merched ar ddechrau eu llencyndod yn cael eu smwddio, eu tylino, fflatio a/neu bwyso i lawr dros gyfnod o amser (weithiau blynyddoedd) er mwyn i’r bronnau ddiflannu neu i oedi datblygiad y bronnau’n gyfan gwbl.

Mewn rhai teuluoedd, mae cerrig mawr, morthwyl neu sbatwla poeth wedi’u gwresogi dros lo tanbaid yn cael eu defnyddio i gywasgu meinwe’r bronnau. Mae’n bosibl y bydd teuluoedd eraill yn dewis defnyddio belt elastig neu rwymell i bwyso’r bronnau i lawr er mwyn eu hatal rhag tyfu.

Bydd fflatio’r bronnau’n dechrau fel arfer gydag arwyddion cyntaf y glasoed. Gallai hynny fod mor ifanc â 9 oed ac fel arfer bydd yn cael ei gynnal gan berthnasoedd benywaidd sy’n credu y bydd hyn yn amddiffyn y ferch rhag aflonyddu ar sail rhyw.

Ynghyd â phoen eithafol a niwed seicolegol, mae’r arfer yn golygu y bydd y merched ifanc mewn perygl cynyddol o ddatblygu codenni, heintiau a chanser hyd yn oed.

Dylid cydnabod hefyd bod rhai merched a bechgyn ifanc yn dewis rhwymo eu bronnau gan ddefnyddio deunydd tynn ar sail trawsffurfio rhywedd neu hunaniaeth, a gall hyn hefyd achosi problemau iechyd.

Cam-drin Plant sy’n gysylltiedig â ffydd neu gred (CPCFfG)

Rhai dangosyddion mewn perthynas â’r risg o Gamdriniaeth Plant sy’n gysylltiedig â ffydd neu gred (CPCFfG)

Nid yw hon yn rhestr gynhwysfawr ond maent yn arwyddion y dylai ymarferwyr fod yn ymwybodol ohonynt a gyda’i gilydd gallent adeiladu darlun i awgrymu bod plentyn mewn perygl.

Os yw’r person sy’n destun neu mewn perygl o gamdriniaeth sy’n gysylltiedig â ffydd neu gred yn blentyn (dan 18 oed), mae’n rhaid ei ystyried fel Plentyn mewn Perygl dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014.

Ymateb cymesur

Pan fo plentyn wedi cael ei adrodd dan adran 130, mae’n rhaid i’r awdurdod lleol ystyried a oes sail i gynnal archwiliad dan adran 47 Deddf Plant 1989.

Atodiadau

Mae’r sefydliadau hyn ar gael i bob plentyn a pherson ifanc yng Nghymru. Dylai ymarferwyr roi gwybod i blant am y sefydliadau hyn a sut gellid cysylltu â nhw.

Meic yw’r gwasanaeth llinell gymorth i blant a phobl ifanc hyd at 25 oed yng Nghymru. O ddysgu am yr hyn sy’n digwydd yn eich ardal leol i helpu i ddelio â sefyllfa anodd, bydd Meic yn gwrando hyd yn oed pan na fydd unrhyw un arall yn gwneud. Ni fyddant yn eich barnu a byddant yn helpu drwy roi gwybodaeth, cyngor defnyddiol a’r gefnogaeth sydd ei hangen i newid. Gallwch:

Gallwch gysylltu â Gwasanaeth Archwilio a Chyngor Comisiynydd Plant Cymru sydd am ddim ac yn gyfrinachol. Mae ar gael fel ffynhonnell o help a chymorth os yw plant a phobl ifanc neu’r rhai sy’n gofalu amdanynt yn teimlo nad yw plentyn yn cael ei drin yn deg. Gallwch chi neu eich rhiant/gofalwr:

Mae Childline yn wasanaeth am ddim, preifat a chyfrinachol lle gall unrhyw un dan 19 oed gael cefnogaeth a chyngor. Mae gan wefan Childline https://www.childline.org.uk dudalennau gwybodaeth a chyngor ynghyd â dulliau i’ch helpu chi i ddatrys y problemau eich hun. Os hoffech siarad neu sgwrsio â Childline gallwch:

Os hoffech siarad â Childline yn Gymraeg ewch i https://www.childline.org.uk/get-support/contacting-childline/contacting-childline-in-welsh

Adnoddau

Byw Heb Ofn

Mae gwybodaeth am y gefnogaeth sydd ar gael ar Byw Heb Ofn. Llinell gymorth am ddim Byw Heb Ofn: 0808 8010 800. Gwasanaeth negeseuon testun: 078600 77333 E-bost: info@livefearfreehelpline.wales.

Yr Uned Priodas dan Orfod (UPO)

Mae’r Uned Priodas dan Orfod yn Uned ar y cyd rhwng y Swyddfa Gartref a’r Swyddfa Dramor a’r Gymanwlad. Mae’n gweithio yn y DU, lle rhoddir cefnogaeth i unrhyw unigolyn, yn ogystal â thramor lle gellir rhoi cefnogaeth i bobl Prydeinig, gan gynnwys pobl â chenedligrwydd deuol. Mae’r UPO yn gweithredu llinell gymorth gyhoeddus i roi cyngor a chefnogaeth i ddioddefwyr priodas dan orfod yn ogystal â gweithwyr proffesiynol sy’n ymdrin â’r achosion. Mae’r cyngor a roddir yn amrywio o gyngor diogelwch syml, i helpu dioddefwr i atal eu priod digroeso rhag symud i’r DU (achosion ‘noddwr amharod’), ac mewn sefyllfaoedd eithafol, mynd i achub dioddefwyr sy’n cael eu dal yn erbyn eu hewyllys mewn gwlad dramor.

Yr Uned Priodas dan Orfod yw’r brif ffynhonnell cymorth a chanllawiau ar gyfer dioddefwyr priodas dan orfod, dioddefwyr posibl a’r rheiny allai ddod i gyswllt â nhw.

Karma Nirvana – llinell gymorth a chyngor 0800 5999247

Mae The Henna Foundation yn elusen trydydd sector cofrestredig, sydd wedi ymrwymo i gryfhau teuluoedd yn y Gymuned Foslemaidd. Mae’r Sefydliad yn gweithio’n genedlaethol ac yn rhyngwladol i fynd i’r afael ag anghenion, pryderon a dyheadau menywod a phlant Moslemaidd, a’r teuluoedd y maent yn byw ynddynt.

Ffoniwch 029 20496920 neu e-bostiwch info@hennafoundation.org

Mae Bawso yn sefydliad gwirfoddol sy’n gweithio ledled Cymru yn darparu gwasanaethau arbenigol i ddioddefwyr a phobl ddu ac ethnig leiafrifol y mae camdriniaeth ddomestig a phob ffurf ar drais yn effeithio arnyn nhw: Anffurfio Organau Cenhedlu Benywod, Priodas dan Orfod, Trais ar sail Anrhydedd, Caethwasiaeth Fodern a Masnachu Pobl.

Ffoniwch - 0800 731 8147

www.bawso.org.uk

Mae’r app Petals FGM yn adnodd ar-lein defnyddiol a ddatblygwyd gan Brifysgol Coventry.

Diogelu hawliau plant – ymchwilio i faterion yn ymwneud â dewiniaeth a meddiannaeth ysbrydion

Mae Adran 4 Deddf Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 yn nodi bod rhaid i Lywodraeth Cymru greu Strategaeth Genedlaethol, gan gynnwys pennu beth y byddan nhw’n ei wneud i herio agweddau diwylliannol all ategu arferion niweidiol traddodiadol megis AOCB, Priodas dan Orfod a Thrais ar Sail Anrhydedd.

Deddf Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015

Yn 2007, cyflwynodd Llywodraeth y DU Orchmynion Amddiffyn Sifil Priodas dan Orfod yn sgil Deddf Priodas dan Orfod (Amddiffyn Sifil), 2007. Dan y Ddeddf hon, gall person sydd dan fygythiad o briodas dan orfod ymgeisio i’r llys am Orchymyn Amddiffyn Priodas dan Orfod (GAPO) all gynnwys ba bynnag ddarpariaethau y mae’r llys yn eu hystyried yn briodol i atal y briodas dan orfod rhag digwydd, neu i amddiffyn dioddefwr priodas dan orfod o’i effeithiau, a gall gynnwys mesurau megis cymryd pasbort neu gyfyngiadau o ran cyswllt â’r dioddefwr.

Gall unrhyw berson dan fygythiad o briodas dan orfod wneud cais neu gall unrhyw weithiwr proffesiynol wneud cais am GAPO ar ei ran.

Gall testun GAPO fod yn berson y bydd y briodas dan orfod yn digwydd iddo/iddi, neu unrhyw berson sy’n cynorthwyo, cefnogi, neu’n annog y briodas dan orfod. Gellid ystyried priodas fel un dan orfod nid yn unig ar sail bygythiadau o drais corfforol i’r dioddefwr, ond hefyd drwy fygythiadau o drais corfforol i drydedd partïon (megis teulu’r dioddefwr), neu hyd yn oed hunan-drais (er enghraifft, priodas drwy fygythiad o hunanladdiad). Bydd person sy’n mynd yn groes i orchymyn priodas dan orfod yn torri gweithredoedd y llys, ac mae’n bosibl y bydd yn cael ei arestio.

Ym mis Mehefin 2014, cyflwynwyd deddfwriaeth bellach i wneud priodas dan orfod yn drosedd, yn Neddf Ymddygiad Gwrthgymdeithasol, Troseddu a Phlismona 2014, ac o dan y ddeddf honno y gosb yw uchafswm o saith mlynedd yn y carchar. Cafodd ei lunio i gryfhau Deddf 2007 drwy wneud priodas dan orfod yn drosedd y mae modd mynd i’r carchar ar ei chyfer, nad oedd ar gael o’r blaen, ac er mwyn amddiffyn pobl ag anableddau dysgu.

Adrodd Hanfodol, AOCB – Canllawiau’r Swyddfa Gartref


1 https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/175391/Munro-Review.pdf

2 Harrison, K. and Gill, A K; (2018) Breaking Down Barriers: Recommendations for Improving Sexual Abuse Reporting Rates in British South Asian Communities- The British Journal of Criminology, Volume 58, Issue 2, 15 February 2018, Pages 273–290

3 Forced Marriage Unit Statistics 2017, Home Office, 2018 https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/730155/2017_FMU_statistics_FINAL.pdf

4 Child abuse linked to faith or belief https://www.met.police.uk/advice/advice-and-information/caa/child-abuse/faith-based-abuse/