Nôl i Canllaw ymarfer Cymru gyfan

CANLLAW YMARFER CYMRU GYFAN

Diogelu plant rhag cam-drin ar-lein

I’w ddefnyddio ar y cyd â Gweithdrefnau Diogelu Cymru

I bwy mae’r canllaw ymarfer hwn?

Yn bennaf mae’r canllaw hwn ar gyfer ymarferwyr sy’n gweithio gyda phlant (hyd at 18 oed).

Mae hyn yn cynnwys y rhai sy’n gweithio gyda’r blynyddoedd cynnar, addysg, iechyd, yr heddlu, troseddu ieuenctid a'r ieuenctid, y gymuned a gwasanaethau cymorth i deuluoedd (gan gynnwys y trydydd sector) a gofal maeth a gofal preswyl.

Ar gyfer beth mae’r canllaw hwn?

Mae diogelu plant yn gyfrifoldeb a rennir gan bawb sydd mewn cysylltiad â phlant.

Mae Gweithdrefnau Diogelu Cymru yn cefnogi unigolion ac asiantaethau ledled Cymru er mwyn deall eu rolau a’u cyfrifoldebau o ran cadw plant ac oedolion yn ddiogel. Maent yn cefnogi ymagwedd gyson at ymarfer a gweithdrefnau diogelu.

Mae’r canllaw ymarfer hwn yn darparu gwybodaeth ychwanegol am ymagweddau diogelu at blant sydd mewn perygl o gael eu cam-drin ar-lein neu sy'n cael eu cam-drin ar-lein. Dylid ei ddefnyddio ar y cyd â Gweithdrefnau Diogelu Cymru.

Dylai trefniadau diogelu effeithiol ym mhob ardal awdurdod lleol gael eu tanategu gan ddwy egwyddor allweddol:

Mae sawl mater sy’n gyffredin ym mhob un o’r canllawiau arfer diogelu a rhai sy’n benodol i’r mater diogelu sy’n cael ei ystyried:

Mae cam-drin ar-lein ar nifer o ffurfiau2:

Sut mae meithrin perthnasau amhriodol ar-lein yn gweithio?

Gall meithrin perthnasau amhriodol ar-lein fod yn haws o lawer nag all-lein ar gyfer tramgwyddwyr oherwydd:

Sail tystiolaeth

Gwelodd yr un ymchwil fod cam-drin plant yn rhywiol ar-lein yn cael cymaint o effaith ar blant â cham-drin all-lein. Roedd y plant y cyfwelwyd â nhw ar gyfer yr ymchwil yn cael profiad o: hunan-fai; ôl-fflachiadau neu feddyliau ymwthiol; iselder a hunan-barch; hunllefau a thrafferth cysgu; gor-bryder a phylau o banig; hunan-niweidio; problemau yn yr ysgol, megis trafferth o ran cadw i fyny gyda'r gwaith neu broblemau ymddygiad. Hefyd cafodd rhai plant brofiad o: Ofni delweddau rhywiol yn cael eu rhannu ar-lein neu'n cael eu gweld yn y dyfodol. Roedd cael eu ffilmio yn arwain i rai o blant deimlo’n anghyfforddus o gwmpas camerâu. Hefyd, gallai plant a fu mewn cysylltiad cyson gyda’r person a’u cam-driniodd drwy dechnoleg ddigidol fynd yn flinedig iawn – roedd hyn yn wir yn enwedig os buont mewn cysylltiad gyda’r nos. Teimlai rhai o'r bobl ifanc y cyfwelwyd â nhw fod y cam-drin cychwynnol wedi peri iddynt fod yn fwy agored i ragor o gam-drin trwy eu rhywioli, gan arwain iddynt yfed yn drwm neu gymryd risgiau neu leihau eu hymdeimlad o hunanwerth a hyder. Roedd cyfran uchel o bobl ifanc yn beio eu hunain am y cam-drin. Roedd hyn yn ymddangos ei fod wedi‘i sbarduno neu ei waethygu gan ymagweddau anghefnogol gan yr ysgol, cyfoedion a theulu.

Plant mewn gofal a phlant wedi'u mabwysiadu

Ymddygiad ymosodol ar-lein rhwng plant

Ymddygiad Rhywiol Niweidiol Ar-lein

Mae hyn yn perthyn i bryderon mewn perthynas â phlant sy'n dangos ymddygiad rhywiol ar-lein neu drwy ddefnyddio technoleg, lle y gellir o bosibl fod niwed iddynt eu hunain neu i eraill. Gallem ystyried bod niwed yn y maes hwn yn cynnwys y canlynol:

Radicaleiddio ar-lein

Dylai arweinwyr ar ddiogelu ymgyfarwyddo â’r llwybr cyfeirio neu â’r Pwynt Cyswllt Unigol (SPOC) a ddarperir gan yr heddlu yn benodol ar gyfer achosion Prevent a Channel.

Pryd a sut i adrodd am gynnwys ar-lein i’r Heddlu

Ymateb cymesur

Pan fo plentyn wedi’i adrodd dan adran 130, rhaid i’r awdurdod lleol ystyried p’un a oes seiliau dros gynnal ymchwiliad dan adran 47 o Ddeddf Plant 1989.

Atodiadau

Yn seiliedig ar gontinwwm Hackett o ymddygiad rhywiol plant a phobl ifanc (Hackett, 2010)

Normal – Ymddygiad ar-lein a ddisgwylir yn ôl datblygiad/ sy’n gymdeithasol dderbyniol, yn gydsyniol, rhwng y naill a'r llall, yn ddwyochrog.

Enghreifftiau:

Yn amhriodol – Enghreifftiau unigol o ymddygiad rhywiol amhriodol/ ymddygiad cymdeithasol dderbyniol o fewn grŵp o gyfoedion

Enghreifftiau:

Problematig – Ymddygiad problematig sy’n peri pryder, yn annisgwyl yn anarferol o ran datblygiad ac yn gymdeithasol, dim elfennau amlwg o fictimeiddio

Enghreifftiau:

Ymosodol – Fictimeiddio bwriad neu ganlyniad, yn cynnwys camddefnyddio pŵer, ymwthiol, diffyg cydsyniad deallus neu sydd heb ei roi’n rhydd gan y dioddefwr

Enghreifftiau:

Treisgar

Enghreifftiau:




Mae’r sefydliadau hyn yno i bob plentyn a pherson ifanc yng Nghymru. Dylai ymarferwyr roi gwybod i blant am y sefydliadau hyn a sut gellid cysylltu â nhw.

Meic yw’r llinell gymorth i blant a phobl ifanc hyd at 25 oed yng Nghymru. O gael gwybod beth sy’n digwydd yn eich ardal leol i gael help wrth ymdopi â sefyllfa anodd, bydd Meic yn gwrando hyd yn oed os na wnaiff unrhyw un arall. Ni fyddant yn eich barnu a rhônt wybodaeth, cyngor defnyddiol a chymorth i chi newid pethau. Gallwch:

Gallwch gysylltu â Gwasanaeth Ymchwilio a Chynghori Comisiynydd Plant Cymru sydd am ddim ac yn gyfrinachol. Mae yno fel ffynhonnell gymorth a chefnogaeth os yw plant a phobl ifanc neu’r rhai sy’n gofalu amdanynt yn teimlo bod plentyn wedi cael ei drin yn annheg. Gallwch chi neu eich rhiant/gofalwr:

Mae Childline yn wasanaeth am ddim, yn breifat a chyfrinachol y gall unrhyw un sydd dan 19 oed ei ddefnyddio i gael cymorth a chyngor. Mae gwefan Childline, https://www.childline.org.uk/, yn cynnwys tudalenau gwybodaeth a chyngor yn ogystal â phethau i’ch helpu i ddatrys problemau eich hun. Os ydych chi eisiau siarad â Childline, gallwch:

Os hoffech siarad â Childline yn Gymraeg, ewch i www.childline.org.uk/get-support/

Gwybodaeth i rieni a gofalwyr

Mae gwybodaeth a chefnogaeth i blant a rhieni/gofalwyr ar gael o nifer o ffynonellau gan gynnwys: www.thinkuknow.co.uk stopitnow.org.uk a Llinell Gymorth Diogelwch Ar-lein yr NSPCC 0808 8005002

Mae’r NSPCC wedi cynhyrchu yr awgrymiadau defnyddiol canlynol er mwyn eich helpu i gadw eich plentyn yn ddiogel:

Nid yw plant yn meddwl am bobl maent wedi cwrdd â nhw drwy rwydweithio cymdeithasol a gemau ar-lein fel pobl ddieithr - dim ond ffrindiau ar-lein ydynt. Esboniwch ei fod yn llawer haws i bobl ddweud celwydd nag y mae mewn bywyd go iawn. Yn ddelfrydol, byddwch yn ffrindiau gyda’ch plentyn ar y cyfryngau cymdeithasol, ond os bydd yn gwrthod, gofynnwch i ffrind neu aelod o’r teulu y mae’r ddau ohonoch yn ymddiried ynddo i roi cynnig arno.

Cymerwch ddiddordeb yng gweithgareddau ar-lein eich plentyn yn yr un ffordd ag yr ydych yn ei wneud gyda’i weithgareddau all-lein. Beth yw ei feini prawf wrth ddewis ffrindiau? Pam mae ganddo gymaint? Peidiwch ofni gofyn, oherwydd ei bod yn bwysig trafod diogelwch ar-lein gydag ef.

Cytunwch ar reolau sylfaenol gyda’ch gilydd. Ystyriwch faint o amser y caniateir iddo dreulio ar-lein, y gwefannau mae'n ymweld â nhw a'r gweithgareddau mae'n cymryd rhan ynddynt.

Mae darparwyr gwasanaethau rhyngrwyd (ISPs) megis Virgin Media, TalkTalk, Sky neu BT, yn darparu rheolaeth rhieni ar gyfer gliniaduron, ffonau, llechi, consolau gemau a dyfeisiau eraill sy’n cysylltu â’r rhyngrwyd. Mae rheolaeth rhieni yn eich helpu i ffiltro neu i gyfyngu ar yr hyn y gall eich plentyn ei weld ar-lein.

Gwiriwch y gosodiadau preifatrwydd ar gyfrifon cyfryngau cymdeithasol eich plentyn er mwyn cadw gwybodaeth bersonol yn breifat. Siaradwch ag ef am beth i'w wneud os bydd yn gweld cynnwys sy'n peri pryder neu ofid neu os bydd rhywun yn cysylltu ag ef ac yn peri iddo deimlo’n bryderus neu’n anghyfforddus.

Mae gan lawer o wefannau offer ar gyfer adrodd am gam-drin – sicrhewch ei fod yn gwybod am y rhain hefyd.

Mae gwefannau gwych i’ch helpu i ddysgu rhagor am ddiogelwch ar-lein i blant, megis Internet Matters, Safer Internet a Childnet. Os ydych yn bryderus am rywbeth, gallwch ffonio llinell gymorth diogelwch ar-lein yr NSPCC ar 0808 800 5002.

Cam-drin ar-lein a’r gyfraith

Communications Act 2003 - Ledled y DU, mae’r Ddeddf yn ei gwneud yn drosedd ddefnyddio rhwydwaith cyfathrebu cyhoeddus yn amhriodol. Mae Adran 127 yn benodol wrth ei gwneud yn drosedd i anfon neges electronig sy’n ddifrifol dramgwyddus neu o natur anweddus, anllad neu fygythiol.

Deddf Cyfathrebu Maleisus 1988 - Yng Nghymru ac yn Lloegr, mae’r Deddf Cyfathrebu Maleisus yn ei gwneud yn drosedd anfon cyfathrebiad gyda’r bwriad o beri trallod neu bryder.

Ledled y DU, mae’r ddeddfwriaeth sy’n rhestru troseddau rhywiol hefyd yn berthnasol i gam-drin plant yn rhywiol ar-lein, gan gynnwys:

Mae deddfwriaeth ar fasnachu pobl a chaethwasiaeth fodern ledled y DU yn ei gwneud yn drosedd masnachu a/neu gaethiwo plant er mwyn camfanteisio arnynt yn rhywiol ac yn gwneud darpariaethau ar gyfer dedfrydu troseddwyr. Gall y rhain hefyd fod yn berthnasol i fasnachu plant ar gyfer camfanteisio rhywiol ar-lein.

Cydsyniad Deddf Troseddau Rhywiol 2003: Yr oedran cydsyniad (oedran cyfreithiol i gael rhyw) yn y DU yw 16 oed. Mae’r cyfreithiau yn bodoli i amddiffyn plant. Nid ydynt ar gael i erlyn y rhain dan 16 oed sy’n cymryd rhan mewn gweithgareddau rhywiol yn gydsyniol ar y ddwy ochr ond cânt eu defnyddio os yw’r gweithgareddau hyn yn cynnwys camdriniaeth neu gamfanteisio. I helpu i amddiffyn plant iau mae’r gyfraith yn dweud na all unrhyw un dan 13 oed roi cydsyniad yn gyfreithiol. Mae hyn yn golygu y bydd unrhyw un sy’n cymryd rhan mewn gweithgareddau rhywiol gyda phlentyn sy’n 12 oed neu’n iau yn destun cosbau a nodir yn Neddf Troseddau Rhywiol 2003. Mae’r gyfraith hefyd yn amddiffyn pobl ifanc sy’n 16 i 17 oed. Mae’n anghyfreithlon dynnu, dangos neu ddosbarthu ffotograffau anweddus.

Deddf Trosedd Ddifrifol 2015 – Mae’r ddeddf yn ei gwneud yn drosedd i gymryd rhan mewn ymddygiad lle y mae oedolyn yn cyfathrebu'n fwriadol (er enghraifft, trwy e-bost, nodyn ysgrifenedig neu ar lafar) â phlentyn o dan 16 oed (nad yw'r oedolyn yn credu'n rhesymol ei fod yn 16 oed neu'n hŷn) at ddiben cael pleser rhywiol os yw'r cyfathrebiad yn rhywiol neu wedi'i fwriadu i annog y plentyn i wneud cyfathrebiad rhywiol (adran newydd 15A (1) a (2)).

Mae Ddeddf Gwrth-derfysgaeth a Diogelwch 2015 – yn rhoi dyletswydd gyfreithiol ar awdurdodau penodol, gan gynnwys yr heddlu, i ystyried yn briodol yr angen i atal pobl rhag cael eu tynnu i mewn i derfysgaeth. Adwaenir hyn hefyd fel y 'Ddyletswydd atal'. Mae’n rhoi nifer o gyfrifoldebau ar yr awdurdodau hynny a’u partneriaid.


1https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/175391/Munro-Review.pdf

2 https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/650933/Literature_Review_Final_October_2017.pdf

3 https://www.iwf.org.uk/news/iwf-research-on-child-sex-abuse-live-streaming-reveals-98-of-victims-are-13-or-under

4 Lorenzo-Dus, N et al (2016) Understanding grooming discourse in computer-mediated environments. Discourse, Context and Media. 12. 40-50

https://www.britishscienceassociation.org/news/children-at-risk-of-grooming-in-as-little-as-18-minutes

5 https://www.ofcom.org.uk/__data/assets/pdf_file/0028/95068/Childrens-online-behaviour-issues-of-risk-and-trust.pdf

6 Hwb On-line Safety Site is the Welsh Government education resources site for educators. SchoolBeat.org is a bilingual site from the All-Wales School Liaison Core Programme, providing information and resources for teachers, pupils and parents to follow up on the lessons provided to primary and secondary school children by School Community Police Officers.

7 https://www.gov.uk/government/publications/serious-violence-strategy

8 https://learning.nspcc.org.uk/research-resources/2017/impact-online-offline-child-sexual-abuse/

9 https://www.mariecollinsfoundation.org.uk/assets/news_entry_featured_image/MCF-Peer-on-peer-Abuse-Research-Report-sunday-final-version.pdf

10 Hackett, S (2010). Children, young people and sexual violence. In Barter, C and Berridge, D (eds) Children behaving badly? Exploring peer violence between children and young people. London: Blackwell Wiley.

11 https://www.internetmatters.org/issues/radicalisation/

12 https://www.internetmatters.org/hub/expert-opinion/radicalisation-of-young-people-through-social-media/

13 https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/445977/3799_Revised_Prevent_Duty_Guidance__England_Wales_V2-Interactive.pdf